Tarihçe

Bozcaada Müzesi

Bozcaada Müzesi & Bozcaada Yerel Tarih Araştırma Merkezi

Bozcaada Yerel Tarih Araştırma Merkezi
M.Hakan Gürüney’in sahip olduğu 6000’den fazla belge ve objeden oluşan Bozcaada Koleksiyonu’nun önemli bir kısmının sergilendiği bina, 1874 Bozcaada yangınından sonra yapılan binaların en yüksek ve görkemli olanıdır. Dimosten Tulmidis tarafından bitişik iki bina halinde yaptırılmıştır. Binalardan biri, iki diğeri üç katlıdır. Binanın yan cephelerinde plaster denilen gömme sütunlar bulunmaktadır. Dönemin fotoğraflarına bakıldığında üçüncü katında önü açık bir teras ve mermer sütunların bulunduğu görülmektedir. İçinde yaşayan ailenin 1950’de Avustralya’ya göçüyle binalar bakımsız kalmış, üst katlardan yola tuğla ve mermerler düşmeye başlayınca da bu katlar yıktırılarak, geriye zemin üzerinde tek kattan ibaret iki yapı kalmıştır.

Dönem dönem farklı amaçlarla kullanılan binalar 7 Haziran 2006 tarihinde karşılıklı imzalanan bir protokolle Bozcaada Koleksiyonunun sergilenmesi amacıyla, T.C. Bozcaada Kaymakamlığı ve M. Hakan Gürüney’in ortak projesi olan Bozcaada Yerel Tarih Araştırma Merkezi’ne tahsis edilmiştir.

Sergileme kategorik bir şekilde farklı odalarda farklı dönemleri hikâye eder şekilde düzenlenmiştir. Birinci zemin katında 1925-1965 yılları arası Bozcaada’da günlük yaşama yönelik kurgusal mekanlar bulunmaktadır. İkinci zemin kat ise bağcılık ve şarapçılık tarihine ayrılmıştır.


Bozcaada’nın TarihiBozcaada

Antik çağda Leukophrys, Yunan Mitolojisinde Tenedos adıyla anılan Bozcaada, stratejik konumundan dolayı çağlar boyunca birçok kez istilaya uğramış ve el değiştirmiş. Adadaki nekrapol sahasında yapılan kazılardan anlaşıldığı üzere adanın tarihi M.Ö. 3000 yıllarına dayanıyor. Adanın bilinen ilk sakinleri Pelazziler. Daha sonra sırasıyla Fenikeliler, Atinalılar, Yunanlılar, Persler, Büyük İskender, Bizanslar, Cenevizler, Venedikler ve Osmanlılar adaya hakim olmuş.
Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesinden sonra Bozcaada, Türkler için önem kazanmış ve 1455’te Osmanlı topraklarına katılmış. Bu tarihten itibaren Osmanlılar ve Venedikliler arasında Bozcaada için mücadeleler olmuş ve adanın hakimiyeti zaman zaman Venediklilere geçmiş. Osmanlı yönetiminde geçen uzun bir dönemden sonra, Balkan Savaşları sırasında 1912’de Yunanistan tarafından işgal edilen ada, 1923 Lozan Anlaşmasıyla Gökçeada ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti’ne bağlanmış.

Tenedos parası
Bozcaada’da çok eski zamanlarda önemli bir darphane bulunduğu tahmin edilmektedir. Bunun sebebi Bozcaada’ya ait özel paraların bulunmasıdır. Gümüş olan bu paraların Perslerden daha önce basılmaya başlandığı, daha sonra da devam ettiği tahmin edilmektedir. Paranın bir yüzünde Zeus ve Hera’nın yarım yüzleri, diğer yüzünde çift balta, şarap kadehi ve üzüm salkımı bulunmaktadır.

Bozcaada Nekropol Alanı
Bozcaada’da kazı ve araştırmaların yetersiz olması sebebiyle adanın prehistoryası hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. Çanakkale Müzesi tarafından 1959, 1968, 1990-92 yıllarında kazılan nekropolde en eski İ.Ö. 3000’e ait mezarlar bulunmuştur. Daha sonra Rumlar ve Osmanlılar tarafından da mezarlık olarak kullanılan nekrapol son yıllara kadar çok fazla tahrip edilmeden gelebilmiştir. Şuanda belediye otoparkı olarak kullanılmaktadır.

Mitolojide Bozcaada
Antik çağda Leukophrys, Yunan mitolojisinde ise Tenedos adıyla bilinen Bozcaada’nın mitolojide ilk geçtiği yer Tenedos ismini alması sırasındadır. Mitolojide yer alan hikaye şöyledir:

Derler ki: Denizlerin efendisi Poseidon’un kimbilir kaç çocuğundan biri, Kyknos adında bir kralmış.Lapseki bölgesindeki Miletos Kolonisi, Kolonai kentine hükmedermiş. Tenes adında bir oğlu varmış. Tenes’in annesi ölünce babası tekrar evlenmiş. Fakat üvey anne Philomene, Tenes’e iftira etmiş. Üstelik kendine yalancı tanık olarak bir kavalcı bulmuş. Kral Kyknos bu iftiraya kanmış ve oğlunu bir sandığa koyarak denize attırmış. Sandık, Tenes’in büyükbabası Poseidon’un yardımı ile boğazdan geçerek Leukophrys kıyılarına ulaşmış. Ada halkı Tenes’i alıp kral yapmışlar ve adanın isimi Tenes’in adası anlamına gelen Tenedos olmuş. Kyknos kısa süre sonra oğluna atılan iftirayı anlamış ve oğlundan özür dilemek için Leukophrys’e hareket etmiş.Tenes babasının gemilerinin limana yanaştığını görünce elindeki balta ile gemilerin halatlarını kesmiş.Yunanistan’da kullanılan “Tenes’in baltası ile kesmek” deyimi buradan gelmektedir. Bir kişi biriyle görüşmek istemediği zaman Tenes’in baltası ile kesti denilmektedir.

Homeros’un Truva savaşlarını anlatan ünlü destanı İlyada’da Tenedos’un adı geçmektedir. Antik kent Truva’nın karşısında yer alan Bozcaada savaş boyunca Akhalar tarafından üs olarak kullanılmış. Hatta ünlü Truva atı hilesi gerçekleşirken Akha donanması adanın arka tarafında bir limanda (Ayazma tarafı) saklanarak anakaradan gelecek işareti beklemişler.